De Oud-Primaat van Polen Józef Kardinaal Glemp, aartsbisschop van Gniezno en van Warschau,  is 23 januari 2013 op 83-jarige leeftijd in Warschau overleden.

Hij werd op 18 december 1929 in Inowroclaw geboren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij als jonge jongen dwangarbeider bij Duitse boeren. Terug in Polen kon hij pas toen zijn middelbare school afmaken. Zijn priesteropleiding volgde hij aan het seminarie van Gniezno. In 1956 werd hij door de hulpbisschop van Poznan tot priester gewijd; in die periode had Stefan Kardinaal Wyszyński nog huisarrest van de Poolse communistische regering (tot 26 oktober 1956).
Józef Glemp werkte na zijn wijding enige jaren als kapelaan in verschillende parochies. Daarna studeerde hij kerkelijk recht aan de Pauselijke Universiteit van Lateranen te Rome.  Na zijn promotie kreeg hij een aanstelling bij de Sacra Rota Romana, terwijl hij zich verder bekwaamde in het Latijn aan het Gregorianum. In 1964 keerde hij terug naar Gniezno en werd professor aan het seminarie aldaar. In december 1967 vroeg Stefan Kardinaal Wyszyński, weer in functie als aartsbisschop van Gniezno en van Warschau, hem om zijn privésecretaris te worden. Naast deze functie doceerde hij aan de Katholieke Theologische Academie in Warschau.

 

BISSCHOP EN PRIMAAT VAN POLEN

Op 4 maart 1979 werd hij door Paus Johannes Paulus II benoemd tot bisschop van Warmia (Ermland), dat na de bisdommenhervorming van 1992 een aartsbisdom werd met zetel Olsztyn.
Op 21 april werd hij door Stefan Kardinaal Wyszyński tot bisschop gewijd; een van de mede-consecratoren was de nieuwe aartsbisschop van Krakau Franciszek Macharski, die zelf op 6 januari 1979 door Paus Johannes Paulus II te Rome tot bisschop was gewijd. Zijn wapenspreuk was: Caritati in iustitia (Liefde in gerechtigheid).
Na het overlijden van Stefan Kardinaal Wyszyński op 28 mei 1981 werd hij door Paus Johannes Paulus II op 7 juli 1981 benoemd tot aartsbisschop van Gniezno en van Warschau en daarmee tot Primaat van Polen (tot zijn 80ste verjaardag in 2009). Tijdens het consistorie van 2 februari 1983 werd hij door Paus Johannes Paulus II tot kardinaal gecreëerd.

 

1981 STAAT VAN BELEG

Inmiddels had Generaal Wojciech Jaruzelski op 13 december 1981 de Staat van Beleg afgekondigd. Jaruzelski was in 1956 bevorderd tot generaal en in 1964 lid geworden van het Centraal Comité van de communistische partij, die officieel de Verenigde Arbeiderspartij heette. In 1968 was hij minister van defensie geworden en had toen de inval van de Warschaupact-landen in Tsjecho-Slowakije om een eind te maken aan de "Praagse Lente" goedgekeurd. Twee jaar later, in 1970 was hij lid van het Politbureau geworden en minister van binnenlandse zaken. In die functie was hij verantwoordelijk voor het zeer gewelddadige optreden van de oproerpolitie tegen de stakende dokwerkers in Danzig (Gdansk), waarbij tientallen doden en honderden gewonden vielen. In februari 1981 was hij uiteindelijk premier geworden en in oktober partijleider Stanisław Kania opgevolgd. Zo had hij binnen een tiental jaren de machtigste positie in staat en partij weten te bemachtigen. Als voorzitter van de militaire junta (officieel "Militaire Raad voor de Bescherming van het Vaderland") had Generaal Jaruzelski de noodtoestand (staat van beleg) afgekondigd. De vakbond Solidarność van Lech Walęsa werd verboden en de hervormingen werden teruggedraaid.

In die politieke situatie moest Kardinaal Glemp een bemiddelende rol spelen tussen de regering en de vrije vakbond Solidarność. Hij wist zich gesteund door Paus Johannes Paulus II, die in juni 1983 voor de tweede keer in zijn vaderland op bezoek kwam en de Polen bemoedigde. De spanning tussen de Poolse Kerk en de Junta liep opnieuw ernstig op door de brute moord op de populaire priester Jerzy Popiełuszko, die in het bijzijn van een tiental bisschoppen, honderden priesters en tienduizenden gelovigen op 3 november 1984 door Kardinaal Glemp bij zijn parochiekerk St Stanisław Kostka in Warschau werd begraven en wiens graf sindsdien een nieuw bedevaartsoord werd.

Ook een derde bezoek van Paus Johannes Paulus II in 1987 wist Kardinaal Glemp met de regering van Generaal Jaruzelski te regelen. Zijn prudente aanpak heeft volgens kenners van die periode vele levens gered en de overgang naar een echte democratie mogelijk gemaakt.

Door vrije verkiezingen op 4 juni 1989 werd Polen weer een echt democratisch land. De Wereldjongerendagen, die in augustus 1991 in Częstochowa werden gehouden, behoren tot een van de hoogtepunten van zijn loopbaan als Primaat van Polen. Ongeveer 1,6 miljoen jongeren waren bij de slotmanifestatie aanwezig.
Op 25 maart 1992 trad hij terug als aartsbisschop van Gnienzo en op 6 decemder 2006 als aartsbisschop van Warschau. In Warschau werd hij uiteindelijk opgevolgd door de bisschop van Koszalin-Kołobrzeg, Mgr Kazimierz Nycz.
Józef Kardinaal Glemp is op 83-jarige leeftijd te Warschau overleden.

Paus Benedictus XVI noemde Jozef Kardinaal Glemp een “rechtvaardig man” die de belangrijkste vertegenwoordiger was van de “toonaangevende kerk in een periode van grote sociale en politieke veranderingen in Polen en heel Europa”. Hij streefde volgens de paus daarbij altijd naar harmonie en was een “apostel van de eenheid onder de mensen”.